Prawo wykonywania zawodu pielęgniarki - zasady wykonywania zawodu

Zasady wykonywania zawodu pielęgniarki uregulowane zostały w przepisach ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 57, poz. 602 z późn. zm.; dalej jako: u.z.p.p.).
Wykonywanie tego zawodu polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych przez osobę posiadającą określone kwalifikacje, potwierdzone odpowiednimi dokumentami.

articleImage: Prawo wykonywania zawodu pielęgniarki - zasady wykonywania zawodu fot. Thinkstock

1. Przedmiot wykonywania zawodu pielęgniarki
Kwalifikacje niezbędne do wykonywania zawodu pielęgniarki określone są w art. 7 u.z.p.p. Uzyskanie kwalifikacji nie jest warunkiem wystarczającym do tego, by móc wykonywać zawód, gdyż niezbędne jest ponadto ukończenie stażu podyplomowego oraz uzyskanie prawa wykonywania zawodu. W celu uzyskania prawa wykonywania zawodu pielęgniarki spełniać należy warunki, które określone zostały w art. 11 u.z.p.p. Potwierdzeniem posiadania prawa wykonywania zawodu jest specjalne zaświadczenie o prawie wykonywania zawodu wydane przez okręgową izbę pielęgniarek i położnych (art. 12 ust. 2 u.z.p.p.).
Zgodnie z przepisem art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 14, po. 89 z późn. zm.; dalej jako: u.z.o.z.) świadczeniem zdrowotnym są działania służące zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia, w szczególności związane z badaniem i poradą lekarską, leczeniem, badaniem i terapią psychologiczną, rehabilitacją leczniczą, opieką nad kobietą ciężarną i jej płodem, porodem, połogiem oraz nad noworodkiem, opieką nad zdrowym dzieckiem, badaniem diagnostycznym, w tym z analityką medyczną, pielęgnacją chorych, pielęgnacją niepełnosprawnych i opieką nad nimi, opieką paliatywno-hospicyjną, orzekaniem i opiniowaniem o stanie zdrowia, zapobieganiem powstawaniu urazów i chorób poprzez działania profilaktyczne oraz szczepienia ochronne, czynnościami technicznymi z zakresu protetyki i ortodoncji, czynnościami z zakresu zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze.

Przedmiotem wykonywania zawodu pielęgniarki jest wykonywanie świadczeń zdrowotnych, w szczególności świadczeń pielęgnacyjnych, zapobiegawczych, diagnostycznych, rehabilitacyjnych oraz z zakresu promocji zdrowia. Pielęgniarka udziela powyższych świadczeń zdrowotnych poprzez: rozpoznawanie warunków i potrzeb zdrowotnych, rozpoznawanie problemów pielęgnacyjnych, sprawowanie opieki pielęgnacyjnej, realizację zleceń lekarskich w procesie diagnostyki, leczenia i rehabilitacji, samodzielne udzielanie w określonym zakresie świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych, edukację zdrowotną.

Jednakże nie tylko udzielanie świadczeń zdrowotnych może być przedmiotem działalności pielęgniarki. Zgodnie z art. 4 ust. 3 u.z.p.p. równoznaczne z wykonywaniem zawodu pielęgniarki jest nauczanie zawodu pielęgniarki, prowadzenie prac naukowo-badawczych w dziedzinie pielęgniarstwa, kierowanie pracą zawodową pielęgniarek. Aby jednak uznać wykonywanie wskazanych czynności za wykonywanie zawodu pielęgniarki, konieczne jest, by były one wykonywane przez osobę posiadającą wymagane kwalifikacje, potwierdzone stosownymi dokumentami.
Na podstawie art. 27a ust. 2 u.z.p.p. pielęgniarki, położne mogą wykonywać w zakładzie opieki zdrowotnej tzw. dodatkową opiekę pielęgnacyjną na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej z pacjentem, opiekunem prawnym lub osobą bliską, tj. małżonkiem, krewnym lub powinowatym do drugiego stopnia w linii prostej, przedstawicielem ustawowym, osobą pozostającą w wspólnym pożyciu lub osobą wskazaną przez pacjenta.
Ustawowa definicja dodatkowej opieki pielęgnacyjnej zawarta jest w art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2009 r. Nr 52, poz. 417; dalej jako: u.p.p.). Przez dodatkową opiekę pielęgnacyjną rozumie się opiekę, która nie polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych, w tym także opiekę sprawowaną nad pacjentką w warunkach ciąży, porodu i połogu.

2. Zakres samodzielności pielęgniarki
2.1. Świadczenia wykonywane na zlecenie lekarza

Świadczenia zdrowotne wymienione powyżej pielęgniarka wykonuje na zlecenie lekarza, zawarte w dokumentacji medycznej. Stanowi o tym art. 22 ust. 1 u.z.p.p. Jak z tego wynika, zlecenie wykonania określonego świadczenia musi mieć formę pisemną, w tej bowiem formie prowadzona jest dokumentacja medyczna, zgodnie z przepisami w sprawie dokumentacji medycznej. Wyjątkiem od przedstawionej zasady jest sytuacja, gdy pielęgniarka zobowiązana jest wykonywać ustne zlecenia lekarza. Ma to miejsce podczas zabiegów ratujących życie pacjenta i w sytuacjach grożących bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia lub poważnym uszczerbkiem na zdrowiu pacjenta.
Jeśli pielęgniarka poweźmie uzasadnioną wątpliwość co do potrzeby wykonania określonego zlecenia lekarskiego, to ma prawo zwrócić się do lekarza o wyjaśnienie tych wątpliwości. Po stronie lekarza istniał będzie zatem obowiązek lekarza udzielenia pielęgniarce stosownych wyjaśnień. Odpowiednikiem praw są z drugiej strony obowiązki określonych podmiotów.
Pielęgniarce przysługuje także prawo odmowy wykonania zlecenia lekarskiego. Ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej stanowi jednak, że sytuacja taka może mieć miejsce zupełnie wyjątkowo. Ponadto pielęgniarka w razie odmowy wykonania zlecenia lekarskiego ma obowiązek bezzwłocznie odnotować ten fakt w dokumentacji medycznej. Jak z powyższego wynika, generalną zasadą jest, że pielęgniarka podczas wykonywania swoich obowiązków zawodowych, w zakresie świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych, realizuje pisemne zlecenia lekarza.

2.2. Świadczenia wykonywane bez zlecenia lekarza
Pewnych świadczeń pielęgniarka może udzielać bez zlecenia lekarskiego; samodzielnie. Zakres tych świadczeń szczegółowo określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 listopada 2007 r. w sprawie rodzaju i zakresu świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych udzielanych przez pielęgniarkę albo położną samodzielnie bez zlecenia lekarskiego (Dz. U. Nr 210, poz. 1540). Rozporządzenie określa dość szeroki zakres czynności pielęgnacyjnych, zapobiegawczych, diagnostycznych, rehabilitacyjnych oraz z zakresu promocji zdrowia, które pielęgniarka może wykonywać samodzielnie, bez zlecenia lekarskiego.

Ponadto, jak stanowi przepis § 3 powyższego rozporządzenia, pielęgniarka jest uprawniona do podania pacjentowi doraźnie w nagłych wypadkach, bez zlecenia lekarza leków zamieszczonych w wykazie stanowiącym załącznik nr 2 do rozporządzenia.
Ponadto, zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 3 lit. o-s) rozporządzenia, pielęgniarka może samodzielnie, bez zlecenia lekarskiego:
- podać dożylne leki oraz przeprowadzić kroplowe przetaczanie dożylne płynów w ramach postępowania w resuscytacji krążeniowo-oddechowej według obowiązujących standardów postępowania w stanach naglących, pod warunkiem odbycia kursu specjalistycznego;
- dokonać doraźnej modyfikacji stałej dawki leczniczej insuliny krótkodziałającej;
- przeprowadzić kroplowe przetaczanie dożylne płynów, podawać dożylne leki (Heparinum, Natrium Chloratum 0,9%, Glucosum 5%, Natrium Chloratum 10%, Calcium 10%) oraz modyfikować ich dawki, w trakcie trwania dializy, zgodnie z planem leczenia ustalonym dla danego pacjenta oraz obowiązującymi w danym zakładzie opieki zdrowotnej standardami, pod warunkiem odbycia kursu specjalistycznego;
- dokonać doraźnej modyfikacji dawki leczniczej leku przeciwbólowego i leków stosowanych w celu łagodzenia innych dokuczliwych objawów (duszność, nudności, wymioty, lęk, delirium) u chorych objętych opieką paliatywną, pod warunkiem odbycia kursu specjalistycznego;
- podawać na zlecenie lekarskie dożylne, zewnątrzoponowe i podskórne leki łagodzące dokuczliwe objawy u chorych objętych opieką paliatywną, z uwzględnieniem nowoczesnych technik (stosowanie analgezji sterowanej przez chorego - PCA, ciągłego podawania leków i płynów podskórnie przy użyciu zestawu "Buterfly" oraz infuzorów), pod warunkiem odbycia kursu specjalistycznego.
Należy podkreślić, że pielęgniarka zatrudniona w zakładzie opieki zdrowotnej ma obowiązek bezzwłocznie poinformować lekarza o samodzielnym wykonaniu świadczeń zdrowotnych oraz o podanych lekach.
(...)

Magdalena Grudziecka, Jerzy Książek 16.07.09
Zobacz wszystkie materiały pochodzące z:
Skomentowano 0 razy

Inne artykuły o zbliżonej tematyce

Nie znaleziono żadnych artykułów.
Zapisz się na bezpłatny Newsletter Prawa Ochrony Zdrowia
Średnia ocena artykułu (oddanych głosów: 0)

Pity 2013

Prawo wykonywania zawodu pielęgniarki - zasady wykonywania zawodu

Aktualności - Zdrowie

Tego samego autora

Stwórz rozliczenie roczne 2013 z programem do pit