Sekcja zwłok

Obowiązujące przepisy prawa wyróżniają trzy rodzaje sekcji zwłok oraz dwa przypadki szczególne, kiedy może ona zostać wykonana:
- sekcja naukowo-lekarska (patomorfologiczna, anatomopatologiczna), wykonywana jest w zakładach anatomii patologicznej (zakładzie medycyny sądowej) lub w prosektoriach klinik i szpitali na zwłokach osób zmarłych w zakładach lecznictwa zamkniętego. Celem jej jest poznanie lub potwierdzenie morfologicznego tła choroby zasadniczej i schorzeń ubocznych, ustalenie przyczyny śmierci, a także doszkalanie lekarzy i kształcenie studentów:
- sekcja sądowo-lekarska (składają się na nią oględziny i otwarcie zwłok), wykonywana jest w zakładach medycyny sądowej lub w prosektoriach szpitalnych. Wykonywana jest przez lekarzy, którzy zostali powołani do pełnienia czynności biegłych z zakresu medycyny sądowej. Celem tej sekcji jest stwierdzenie przyczyny śmierci, mechanizmu śmierci oraz ustalenie czy śmierć osoby jest wynikiem działania lub zaniechania osób trzecich;
- sekcja administracyjna wykonywana jest najczęściej przez zakłady medycyny sądowej na polecenie organów administracji.
 

articleImage: Sekcja zwłok fot. Thinkstock
Szczególnymi przypadkami są:
- sekcja prywatna, nie jest ona uregulowana przepisami prawa, podejmowana jest najczęściej na prośbę rodziny lub na wniosek towarzystwa ubezpieczeniowego. Celem tej sekcji jest np.: stwierdzenie czy śmierć jest skutkiem błędu lekarskiego. Najczęściej jednak przy takim podejrzeniu wykonuje się sekcję sądowo-lekarską:
- pobranie narządów ze zwłok na podstawie ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów (Dz. U. Nr 169, poz. 1411; dalej jako: u.p.p.).
Podstawy prawne przeprowadzenia naukowo-lekarskiej sekcji zwłok
Podstawą prawną zarządzenia naukowo-lekarskiej sekcji zwłok jest ustawa z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89 z późn. zm.; dalej jako: u.z.o.z.) a szczególnie jej art. 24. Zarządzana jest przez kierownika zakładu opieki zdrowotnej, a jeżeli kierownik zakładu opieki zdrowotnej nie jest lekarzem, to zarządzenie o przeprowadzeniu sekcji zwłok wydaje upoważniony przez niego lekarz, na wniosek właściwego ordynatora lub w razie potrzeby po zasięgnięciu jego opinii. Artykuł 24 u.z.o.z. przewiduje trzy sytuacje:
- obligatoryjny obowiązek przeprowadzenia sekcji zwłok (art. 24 ust. 5 u.z.o.z.);
- przypadki gdy sekcji zwłok wykonać nie można a nie zachodzi sytuacja wskazana w przepisie art. 24 ust. 5 u.z.o.z.- (art. 24 ust. 3 i 4 u.z.o.z.);
- fakultatywny charakter wykonywania sekcji zwłok (art. 24 ust. 1 i 2 u.z.o.z.).
Sprzeciw wobec sekcji zwłok
Przeszkodą do przeprowadzenia sekcji zwłok jest wyrażony za życia sprzeciw pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego. W przypadku braku sprzeciwu przyjmuje się zgodę domniemaną na sekcję, trwa ona dotąd, dopóki nie zostanie ustalone, że pacjent zgłosił sprzeciw. Sprzeciw na przeprowadzenie sekcji zwłok może być wyrażony w dowolny sposób: pisemnie lub ustnie, ważne jest aby został złożony za życia pacjenta. W stosunku do osób małoletnich lub osób niemających pełnej zdolności do czynności prawnych, do wyrażenia sprzeciwu uprawniony jest przedstawiciel ustawowy. Zaniechanie wykonania sekcji powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w dokumentacji medycznej (adnotacja o przyczynie nieprzeprowadzenia sekcji - obowiązek ten został wyrażony w art. 24 ust. 6 u.z.o.z.). O dokonanym wcześniej sprzeciwie zaświadczyć mogą nie tylko dokumenty, ale także świadkowie. Ocenę wiarygodności świadków pozostawia się kierownikowi zakładu opieki zdrowotnej 1.
Przyjmuje się, że sprzeciw pacjenta może zostać wyrażony tylko za życia, natomiast "po śmierci" nie jest to możliwe. Dyskusyjny jest pogląd co do wyrażenia sprzeciwu przez przedstawiciela ustawowego po śmierci małoletniego lub ubezwłasnowolnionego. Zdaniem T. Reka2 kierownik zakładu opieki zdrowotnej powinien przed podjęciem decyzji zwrócić się do przedstawiciela ustawowego, czy nie wyraża sprzeciwu. Moim zdaniem, biorąc pod uwagę przepisy dotyczące wyrażenia sprzeciwu przez pacjenta, za życia, przedstawiciel ustawowy traci swoje uprawnienie. Jednakże z uwagi na bardzo delikatną materię problemu, należałoby jednak zasięgnąć opinii przedstawiciela ustawowego.
Decyzja o przeprowadzeniu sekcji zwłok
Podjęcie decyzji o przeprowadzeniu sekcji powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w dokumentacji medycznej. Artykuł 24 ust. 5 u.z.o.z. przewiduje wyjątki, kiedy pomimo złożonego sprzeciwu, wykonuje się sekcję zwłok:
- w przypadkach określonych przepisami ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.), np. gdy zachodzi podejrzenie nieumyślnego spowodowania śmierci, lub śmierć nastąpiła na skutek błędu lekarskiego);
- gdy nie można jednoznacznie stwierdzić przyczyny zgonu. Pobrane tkanki, narządy lub komórki mają pomóc w ustaleniu przyczyny zgonu, w ocenie sposobu postępowania leczniczego;
- w sytuacji, gdy zachodzą przesłanki z ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych ludzi (Dz. U. Nr 234, poz. 1570; dalej jako: u.z.z.);
- gdy zgon pacjenta nastąpił w ciągu 12 godzin od przyjęcia pacjenta do szpitala.
Sekcję zwłok przeprowadza się po stwierdzeniu przez lekarza zgonu pacjenta. Przeprowadza się ją nie wcześniej niż po upływie 12 godzin od chwili stwierdzenia zgonu.
Ustawa o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów oraz ustawa o zakładach opieki zdrowotnej przewiduje, że można wykonać sekcję zwłok przed upływem 12 godzin od chwili zgonu, jeżeli będą pobierane narządy, tkanki lub komórki do przeszczepu. Jeżeli jest uzasadnione podejrzenie, że zgon nastąpił w wyniku popełnienia czynu zabronionego, pobranie narządów, tkanek lub komórek może nastąpić za zgodą prokuratora, a w postępowaniu prowadzonym przeciwko nieletniemu po uzyskaniu stanowiska sądu rodzinnego. (art. 4 i art. 8 u.p.p.). Sekcja naukowo-lekarska ma charakter fakultatywny, oprócz przypadków wymienionych w art. 24 ust. 5 u.z.o.z.
Jeżeli lekarz ma podejrzenie, że przyczyną zgonu było popełnienie przestępstwa, wtedy decyzję o sekcji podejmuje prokurator, którego niezwłocznie należy powiadomić (§ 2 i § 7 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 3 sierpnia 1961 r. w sprawie stwierdzenia zgonu i jego przyczyny; Dz. U. Nr 39, poz. 202). Decyzja prokuratora o przeprowadzeniu sekcji wyłącza możliwość przeprowadzenia sekcji z zarządzenia kierownika zakładu opieki zdrowotnej.
Podstawy prawne przeprowadzenia sekcji sądowo-lekarskiej
Kodeks postępowania karnego przewiduje następujące czynności związane ze znalezieniem zwłok:
- obowiązek przeprowadzenia oględzin zwłok w miejscu ich znalezienia, jeżeli jest to możliwe określa się wstępnie przyczynę zgonu, doznane urazy, czas zgonu, z czynności tej sporządza się protokół;
- oględziny zwłok przeprowadza prokurator lub sąd, najczęściej z udziałem biegłego z medycyny sądowej oraz technika kryminalistycznego;
- prokurator ma obowiązek wzięcia udziału w sekcji zwłok lub jeżeli sekcja zwłok została zarządzona przez sąd, wtedy na sądzie spoczywa ten obowiązek.
Oględziny zwłok
W sytuacji niecierpiących zwłoki oględzin dokonuje policja, która ma obowiązek niezwłocznie poinformować o tym fakcie prokuratora (art. 209-210 Kodeksu postępowania karnego). W znaczeniu sądowo-lekarskim, sekcja zwłok oznacza pośmiertne badanie zwłok, które obejmuje zarówno oględziny zewnętrzne, jak i wewnętrzne (otwarcie zwłok). Obie te czynności muszą się odbyć, gdyż stanowią one jedność. Celem tych czynności jest ustalenie przyczyny zgonu i rodzaju śmierci oraz zjawisk i objawów wskazujących, czy w danym wypadku możemy mieć do czynienia z działaniem przestępczym, samobójstwem czy nieszczęśliwym wypadkiem.3
Zarządzenie oględzin i sekcji zwłok jest obligatoryjne w razie podejrzenia, że śmierć jest następstwem przestępstwa. Sekcja sądowo-lekarska ma prymat nad innymi rodzajami sekcji.
Sekcję zwłok zarządza prokurator lub w postępowaniu sądowym sąd, wydając postanowienie o powołaniu biegłego. W postanowieniu o powołaniu biegłego, prokurator wyznacza zakres opinii, stawiając pytania do biegłego (np.: co jest przyczyną śmierci, jaki jest mechanizm zejścia śmiertelnego, czy do śmierci doszło w wyniku działania osób trzecich). Prokurator kieruje tokiem prac biegłego, zaznajamia go z wynikami przeprowadzonego postępowania (dotychczasowymi ustaleniami), może zmienić zakres opinii i postawionych pytań. Po otrzymaniu opinii niezwłocznie się z nią zapoznaje i w razie potrzeby zleca jej uzupełnienie. (§ 127 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2007 r. - Regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury; Dz. U. Nr 169, poz. 1189 z późn. zm.).
Oględzin zewnętrznych zwłok dokonuje w postępowaniu przygotowawczym prokurator, w toku postępowania sądowego - sąd. W wypadkach niecierpiących zwłoki oględziny może przeprowadzić policja. Oględziny te powinny być przeprowadzone z udziałem lekarza, najlepiej, jeżeli byłby to lekarz o specjalizacji z zakresu medycyny sądowej.
Oględziny zwłok obejmują dokładne ich obejrzenie w celu określenia właściwości ciała, znamion śmierci, szczegółowych właściwości ciała (np. głowy, kończyn), zmian chorobowych powłok skórnych (np. sinica, obrzęki), zmian pourazowych powłok skórnych oraz obrażeń (np. rozmiarów otarć, sińców, kształtu i ich barwy), ewentualnie pobranie wycinków do badań histopatologicznych.4
Z oględzin zewnętrznych zwłok sporządza się protokół. (...) 
Katarzyna Lenczowska-Soboń 24.04.09
Zobacz wszystkie materiały pochodzące z:
Skomentowano 0 razy

Inne artykuły o zbliżonej tematyce

Nie znaleziono żadnych artykułów.
Zapisz się na bezpłatny Newsletter Prawa Ochrony Zdrowia
Średnia ocena artykułu (oddanych głosów: 0)

Pity 2013

Sekcja zwłok

Aktualności - Zdrowie

Tego samego autora

Stwórz rozliczenie roczne 2013 z programem do pit